Khi bắt gặp trẻ nói dối, nhiều phụ huynh có khuynh hướng giận dữ, thất vọng, hay thậm chí là la mắng, quở trách các bé. Nhưng ít ai biết rằng: nói dối là một vấn đề hết sức bình thường. Nói dối có thể là sai, nhưng là chuyện xảy ra hằng ngày ở khắp mọi nơi. Thật vậy, tất cả chúng ta đều nói dối trong một chừng mực nào đó. Chúng ta cũng thường biện minh cho hành động của mình, hoặc hoàn toàn nói dối, phủ nhận về điều mà ta đã làm sai. Tại sao? Vì chúng ta hi vọng nói dối có thể giúp ta thoát khỏi một vấn đề nào đó.

tre noi doi 2

Đối với các bé, nói dối được xem là kĩ năng giải quyết rắc rối. Và công việc của cha mẹ là giúp các bé phát triển kĩ năng này theo chiều hướng khác, tích cực hơn. Một hai lần con nói dối tưởng chừng như vô hại, nhưng nếu cha mẹ không tìm ra nguyên nhân và uốn nắn, nó sẽ tác động xấu tới sự hình thành tính cách của trẻ sau này.  Hy vọng rằng những gợi ý dưới đây sẽ giúp bạn giải quyết tốt vấn đề này!

Tại sao trẻ nói dối

Để tạo ấn tượng: Một trong những lý do khiến trẻ nói dối là để tạo ấn tượng và kết nối với bạn bè đồng trang lứa. Trẻ em cũng thường nói dối khi bị áp lực hay thua kém bạn bè. Khi đó, các bé có khuynh hướng  nói dối về những việc bé đã làm để chứng tỏ bản thân cũng như gây ấn tượng với mọi người xung quanh.

Để tránh rắc rối: Khi bị vướng vào một tình thế khó khăn, hầu hết trẻ em thường nói dối để che dấu đi những hành động mà đáng ra bé không nên làm. Có thể bé đã vi phạm quy tắc hoặc không hoàn thành bổn phận trách nhiệm của mình, ví dụ như làm bài tập, việc nhà. Trong những trường hợp này, nếu không tìm được cách xử trí, thay vì lãnh chịu hậu quả, các bé sẽ nói dối để tránh gặp rắc rối.

Để tránh làm tổn thương người khác: Người lớn chúng ta thường tìm cách nói giảm nói tránh khi biết rằng sự thật có thể làm tổn thương cảm xúc của người khác. Ví dụ như thay vì nói “Đôi giày đó không hợp với chị lắm”, ta có thể thay thế bằng “Kiểu giày này đang mốt lắm nè”. Người lớn biết cách giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của sự việc và cẩn trọng trong lời ăn tiếng nói của mình.Nhưng trẻ em không có được sự tinh tế đó, vì vậy bé thường chọn cách nói dối. Mặt khác, chính chúng ta thậm chí cũng đã dạy bé nói dối như trong trường hợp, “Con phải nói với bà ngoại là con thích món quà của bà để bà khỏi buồn nhé!”. Chúng ta có lý do bào chữa cho mình – chúng ta bẻ cong sự thật vì không muốn làm người khác tổn thương.

Những lý do ở trên đã cho ta thấy rằng trẻ em nói dối vì các bé không còn cách nào khác để giải quyết khó khăn. Trong thực tế, thỉnh thoảng nói dối cũng chính là cách ta sử dụng để giải quyết vấn đề. Vì vậy có thể coi nói dối cũng là một kĩ năng sống, tuy còn nhiều điểm chưa hoàn thiện.

Vậy, nói dối không phải là vấn đề vi phạm đạo đức, đó chỉ là cách các bé giải quyết vấn đề, né tránh hậu quả khi chưa đủ kĩ năng và kinh nghiệm mà thôi. Thât ra, trẻ biết phân biệt đúng sai. Đó là lý do tại sao các bé nói dối. Các bé không muốn vướng vào rắc rối do những việc mình đã gây ra, và tìm cách nói sai sự thật để giải quyết vấn đề. Điều này cũng có nghĩa là trẻ cần được huấn luyện thêm về các kĩ năng, và phụ huynh sẽ là người hướng dẫn bé cách giải quyết những rắc rối mà không cần phải nói dối.

tre noi doi 3

Xử trí khi trẻ nói dối

  • Đừng la mắng:

Khi bạn bắt gặp bé đang nói dối, hãy nhớ rằng la mắng, quở trách sẽ không giúp giải quyết  vấn đề. Trẻ em sẽ chẳng bao giờ chịu lắng nghe. Hơn nữa, nếu trẻ bị bạn quở trách quá nhiều lần, các bé vô tình sẽ trở nên cứng đầu và bướng bỉnh. Vì vậy, trong trường hợp này, bạn cần chọn cách truyền đạt mềm mỏng, cố gắng nhẫn nại chỉ ra cho bé điều gì nên, điều gì không nên, đồng thời nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của sự việc.

  • Tìm hiểu về vấn đề của bé:

Trò chuyện  chính là cách tốt nhất giúp bạn hiểu được tình hình đang diễn ra. Đừng quá phức tạp khi nói chuyện với bé. Hãy tập trung vào hành động bé đã làm và nhấn mạnh rằng bạn muốn biết điều gì đang xảy ra. Hãy nhớ rằng, bạn không tìm kiếm lời bào chữa, mà là phát hiện ra vấn đề mà bé đang gặp phải.

  • Thiết lập quy tắc trong nhà:

Bạn có thể tạo một số quy tắc trong nhà để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sống trung thực. Cách này có thể giúp con bạn hiểu được mong muốn của cha mẹ cũng như giá trị của sự thành thật.

  • Hãy là tấm gương tốt:

Cha mẹ sẽ là người làm mẫu những việc mà bạn muốn con mình thực hiện. Vì vậy, hãy luôn nói sự thật để con bạn noi theo. Đừng để bé nghe được bạn nói chuyện với đồng nghiệp “Mình muốn giúp lắm nhưng đang bị đau đầu quá!” trong khi bạn vẫn khỏe mạnh bình thường.

  • Cùng bé bàn luận về nói dối và nói thật:

Trẻ em ngay từ nhỏ cần hiểu được thế nào là nói thật và tại sao cần nói thật. Các bậc phụ huynh nên chỉ ra cho con những giá trị và lợi ích của việc trung thực.

Cha mẹ và bé cũng có thể thảo luận thêm về cách nói dối để tránh làm tổn thương người khác và khi nào thì cần làm như vậy. Cân bằng giữa thành thật và cảm xúc là một kĩ năng xã hội khá phức tạp mà bé cần được tìm hiểu và rèn luyện từ sớm.

  • Đưa ra cảnh báo hoặc hình phạt:

Áp dụng kỉ luật là điều cuối cùng bạn nên làm khi các gợi ý trên đều không hiệu quả. Tuy nhiên cần lưu ý rằng, các bé nói dối để tránh được đòn roi, vì vậy chỉ nên áp dụng những biện pháp kỉ luật nhẹ nhàng, tránh thô bạo.

Bài viết liên quan